افسانه‌ها می‌گویند، ورم‌وود (Wormwood) برادرزاده‌ی شیطانی به نام اسکروتیپ (Screwtape) در تلاش است یکی از ابناء بشر را گمراه کند. ورم وود هرآنچه را که عمویش می‌گوید به کار می‌بندد، اما وجود چیزی به اسم "تمایل آزاد" در انسان مانع از گمراهیش می‌شود. در نهایت، اسکروتیپ تدبیر جدیدی برای او می‌اندیشد که گریزراهی از آن نیست.

اول، تبین گمراهی از نگاه این افسانه، تا بدانیم چه بلایی بر سر او خواهد آورد.

از آنجاکه اسکروتیپ شیطان است و شیطان بیشتر از هر کسی هم خدا را می‌شناسد هم انسان را، بهتر است به روش او درباره‌ی گمراه کردن انسان استناد کنیم و راه را از این طریق باز شناسیم. افسانه می‌گوید جلوگیری از دسترسی انسان به ابدیت گمراهی است. تنها لحظه‌ای که ابدیت با زمان متقاطع می‌شود لحظه‌ای اکنون است. اسکروتیپ می‌داند انسانی که در اکنون زندگی می‌کند، در هر لحظه، ابدیت را تجربه خواهد کرد. ابدیت، یا حرکت به بی‌نهایت، اوج لذت زندگی را به همراه دارد.

ورم‌وود ناشی است و گمان می‌کند اگر انسان در گذشته سیر کند، از "اکنون" غافل می‌شود. تلاش او بی‌نتیجه می‌ماند. چراکه گذشته تنها اتفاقی است که انسان بر آن احاطه دارد. اطلاعات کافی درباره‌ی آنچه که گذشت، فکر را مشغول می‌کند، اما در عین حال او را به کشف گره‌ها و در نهایت گذر از بد به خوب هدایت خواهد کرد. حتی بیم آن می‌رود که گذشته، فرد را به اکنون رسانده، رستگاری را موجب شود.

اسکروتیپ کلید حل مسئله را زیستن در " آینده" می‌داند.

آینده دو ویژگی بسیار مهم دارد؛ اول، علاقه‌ی انسان به آینده است. او آموخته که برای بهتر شدن کارها باید برنامه‌ریزی کند. برنامه‌ریزی برای آینده، راه رفتن بر لبه‌ی تیغی است که هر دو سمت آن پرتگاه ِ غرق شدن در آینده و گذر از اکنون است. با نگاه به آینده، می‌توان قدم‌های مستحکم در زمان حال برداشت.

دوم، ناآشنا بودن نسبت به آینده است. این ناآشنایی، آن را در عین حال که جذاب می‌نماید، ترسناک و تهدیدکننده نیز می‌کند.

شیطان افسانه‌ی ما وعده‌ی چیزی را می‌دهد مانند «بهشت زمینی». راه ورود به آن اینگونه است:

بعد از آنکه «فلان» شود، دیگر خوشبخت می‌شوم. با این عبارت، تو «اکنون» را رها می‌کنی و در آینده به سر می‌بری.

این «بعد از آنکه» هیچ گاه تحقق نمی‌یابد. چراکه همیشه شروطی اغنا نشده باقی‌اند، که اجازه‌ی خوشبخت بودن را نمی‌دهند. باید صبر کرد «تا اینکه ...»

بدین‌گونه، اسکروتیپ، راه گمراهی ابدی انسان را به ورم‌وود آموخت.

 

اگر تو همین راه را بر‌گزینی، تمرین‌ می‌کنی‌اش، پس ماهر می‌شوی در یافتن شروطی پنهان، دور از ذهن، تا همیشه اغنانشده بمانند، تا هیچ‌وقت خوشنود نباشی.

 

اگر اینگونه که هستی، شاد نیستی، هیچگاه شاد نخواهی بود، حتی بعد از آنکه ...

طلسم افسانه‌ی اسکروتیپ، خیلی آسان باطل می‌شود؛ پیش از آنکه هر اتفاقی رخ دهد، چه خوب و چه بد، شاد باش.

 

بهنام

 

پی‌نوشت: بر گرفته از افسانه‌ی The Screwtape Letters نوشته‌ی C.S. Lewis. که با TA برای بیان این مفهوم، تلفیق شده است.